flower2b_1.gif

flower2a_1.gif

เซลล์

เซล หมายถึง หน่วยชีวิต เล็ก ๆ ของสิ่งมีชีวิตทั้งหลาย
ขนาดและรูปร่างของเซลล์
เซลล์มีขนาดแตกต่างกันมาก เซลล์ส่วนใหญ่มีขนาดเล็กไม่สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่าต้องใช้กล้องจุลทรรศน์ส่องดู ซึ่งสามารถเห็นเซลล์แบคทีเรีย ,
โพรโทซัว ,เซลล์ร่างกายทั่วไป แต่ก็มีเซลล์บางชนิดที่มีขนาดใหญ่ สามารถมองเห็นได้อย่างชัดเจน เช่นเซลล์ไข่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเซลล์ไข่ของสัตว์เลื้อย
คลานและสัตว์ปีกซึ่งมีเส้นผ่านศฯนย์กลางงหลานเซนติเมตร หน่วยที่ใช้วัดเซลล์จึงต้องมีขนาดเล็กด้วย
     รูปร่างของเซลล์แต่ละชนิดจะแตกต่างกันไปตามชนิด หน้าที่ ตำแหน่งที่อยู่ของเซลล์ ดังนั้นจึงพบเซลล์ที่มีรูปร่างไม่แน่นอน เช่น เซลล์อะมีบา เซลล์เม็ดเลือดขาวบางชนิด เซลล์ที่มีรูปร่างยาว เช่นเซลล์ประสาท เซลล์อสุจิ เซลล์ที่มีรูปร่างแหลมหัวแหลมท้าย เช่น เซลล์กล้ามเนื้อเรียบ เซลล์ที่มีรูปร่างแบน เช่น
เซลล์เยื่อบุผิว  เซลล์เม็ดเลือดแดง เป็นต้น

fish_orange.gif 

ส่วนประกอบของเซลล์

เซลล์พืช
(คลิ๊กดูรายละเอียด ตามชื่อส่วนประกอบของเซลล์)

เซลล์สัตว์
(คลิ๊กดูรายละเอียด ตามชื่อส่วนประกอบของเซลล์)

plant-cell2.jpg

animal-cell2.jpg

เปรียบเทียบความแตกต่างระหว่างเซลล์พืช และเซลล์สัตว์

เซลล์พืช เซลล์สัตว์
1. เซลล์พืชมีรูปร่างเป็นเหลี่ยม 1. เซลล์สัตว์มีรูปร่างกลม หรือรี
2. มีผนังเซลล์อยู่ด้านนอก 2. ไม่มีผนังเซลล์ แต่มีสารเคลือบเซลล์อยู่ด้านนอก
3. มีคลอโรพลาสต์ภายในเซลล์ 3. ไม่มีคลอโรพลาสต์
4. ไม่มีเซนทริโอล 4. มีเซนทริโอลใช้ในการแบ่งเซลล์
5. แวคคิวโอลมีขนาดใหญ่ มองเห็นได้ชัดเจน 5. แวคคิวโอลมีขนาดเล็ก มองเห็นได้ไม่ชัดเจน
6. ไม่มีไลโซโซม 6. มีไลโซโซม
 


fish_orange_1.gif

 องค์ประกอบภายในเซลล์

img2.gif 
star01.gif

 ส่วนที่ห่อหุ้มเซลล์
 img3.gif

 
1. เยื่อหุ้มเซลล์ (cell membrane)  เยื่อหุ้มเซลล์มีชื่อเรียกได้หลายอย่างเช่น พลาสมาเมมเบรน (plasma membrane) ไซโทพลาสมิก (cytoplasmic membrane) เยื่อหุ้มเซลล์มีความหนาประมาณ 75 อังสตรอม ประกอบด้วยโปรตีนประมาณ 60 % ลิพิดประมาณ 40 % โปรตีนส่วนใหญ่เป็นโปรตีนที่อยู่รวมกับ คาร์โบไฮเดรต (glycoprotein) และโปรตีนเมือก(mucopritein) ส่วนลิพิตส่วนใหญ่จะเป็นฟอสโฟลิพิด (phospholipid) และคลอเรสเทอรอล (cholestreol) การเรียงตัวของโปรตีนและลิพิดจัดเรียงตัวเป็นสารประกอบเชิงซ้อน โดยมีลิพิดอยู่ตรงกลาง และโปรตีนหุ้มอยู่ทั้งสองด้าน ชั้นของลิพิดจัดเรียงตัวเป็น 2 ชั้น โดยหันด้านที่มีประจุ  (polar) ออกด้านนอก และหันด้านที่ไม่มีประจุ (nonpolar) เข้าด้านใน การเรียงตัวลักษณะนี้เรียกว่า ยูนิต เมมเบรน (unit membrane)

หน้าที่ของเยื่อหุ้มเซลล์

    1.  ห่อหุ้มส่วนของโพรโทพลาสซึมที่อยู่ข้างในทำให้เซลล์แต่ละเซลล์แยกออกจากกัน นอกจากนี้ยังหุ้มออร์แกเนลล์ (organell) อีกหลายชนิดด้วย
    2. ช่วยควบคุมการเข้าออกของสารต่างๆ ระหว่างภายในเซลล์และสิ่งแวดล้อม เรียกว่ามีคุณสมบัติเป็นเซมิเพอร์มีเอเบิล เมมเบรน (semipereable membrane) ซึ่งจะยินยอมให้สารบางชนิดเท่านั้นผ่านเข้าออกได้ ซึ่งการผ่านเข้าออกจะมีอัตราเร็วที่แตกต่างกัน

   2.สารเคลือบเซลล์

สารเคลือบเซลล์ สร้างจากไซโทพลาสซึม เช่น

          -เซลลูโลส คิวติน (Cutin)
          - ซูเบอริน (suberin)
          -เพกติน (pectin)
          -ลิกนิน (Lignin)

             สารเคลือบเหล่านี้ ทำหน้าที่เพิ่มความแข็งแรง และป้องกันอันตราย ให้แก่เนื้อเยื่อพืช

-ไกลโคโปรตีน (Glycoprotein) คือ สารเคลือบเซลล์ของสัตว์ เป็นสารประกอบของโปรตีนและคาร์โบไฮเดรตสารเคลือบเซลล์ จะช่วยให้เซลล์เกาะกลุ่มกันเป็นเนื้อเยื่อ เซลล์มะเร็ง มีสาเหตุหนึ่งมาจากสารเคลือบของมันผิดไปจากเดิม ทำให้เซลล์ขาดการติดต่อประสานกับเซลล์ อื่น ๆ และแบ่งตัวอย่างไม่ หยุดยั้งจนกลายเป็นเนื้อร้ายที่ร่างกายควบคุมไม่ได้
- สารไคติน (chitin)
 ไดอะตอม มีสารเคลือบเซลล์เป็นซิลิกา
 

ออร์แกเนล

       ออร์แกเนล กระจายอยู่ในไซโทพลาสซึม ประกอบไปด้วย
2.1 ร่างแหเอนโดพลาสซึท (Endoplasmic reticulum) มีลักษณะเป็นแผ่นที่ประกอบด้วยเยื่อบางๆ  สองชั้น เรียงทบไปทบมา
 

img4.gif

fish_orange_2.gif

             2.2 ไรโบโซม (Ribosome) คือ เม็ดเล็ก ๆ ที่เกาะติดที่ผิว ทำหน้าที่ สังเคราะห์โปรตีน และเป็นทาง ส่งโปรตีนออกไปนอกเซลล์ โดยส่ง ผ่านกอลจิคอมเพลกซ์ ร่างแหบางชนิดไม่มีไรโบโซม จะทำ หน้าที่แตกต่างกันออกไป เช่น
         -ในเซลล์ ตับ ทำหน้าที่กำจัดสารพิษออกจากร่างกาย   
 -ในเซลล์เยื่อบุผิวลำไส้เล็ก ทำหน้าที่ดูดซึมไขมัน

            2.3 ต่อมหมวกไต (Adrenal cortex ) ทำหน้าที่สร้างไขมัน steroid ที่ เป็นฮอร์โมน

     1.4 กอลจิคอมเพลกซ์ (Colgi complex) มีลักษณะเป็นเยื่อบาง ๆ ที่เรียงกันเป็นชั้น ๆ ทำหน้าที่     เสมือนหนึ่งโรงงานรับโปรตีนที่ส่งมา จากร่างแหเอน
โดพลาสซึม

             2.5 ไมโตคอนเดรีย (Mitochondria) มีลักษณะเป็นแท่งยาวรี ประ กอบด้วยเยื่อหุ้มสองชั้น
 - ชั้นนอก ทำหน้าที่ควบคุมปริมาณและชนิดของสารที่เข้าออกมา จากไมโตคอนเดรีย
 - ชั้นใน มีลักษณะหยักไปมา ทำให้เพิ่มพื้นที่การทำงานผนังชั้นใน ของไมโตคอนเดรีย ทำหน้า ที่เป็นแหล่งผลิตพลังงานให้แก่เซลล์

 

img5.gif

star02_yellow.gif

    2.6 คลอโรพลาสต์ (Chloroplast) พบเฉพาะในเซลล์ของพืชมีลักษณะ เป็นเยื่อหุ้ม 2 ชั้น ภายใน เนื้อเยื่อชั้นในจะมี คลอโรฟิลล์ ซึ่งใช้ในการสังเคราะห์แสง

 img6.gif
parade.gif

    2.7 เซนตริโอล (Centriole)

 img7.gif

เซนตริโอล พบในเซลล์ของสัตว์ทุกชนิด มีลักษณะเป็นทรงกระบอก  สอง อันตั้งฉากกัน แต่ละอันมีผนังที่ ประกอบขึ้นจากหลอดเล็ก ๆ เรียกว่าไมโครทูบลู(Microtubule) สามารถหดตัวได้ มีบทบาทเกี่ยวกับการเคลื่อนที่เกือบทุกชนิดภายในเซลล์

   2.8 ไซโคลซิส (Cyclosis) ทำหน้าที่ ทำให้เกิดการหมุนเวียนของออร์แกเนลและสารต่าง ๆ ภายใน  เซลล์ มีส่วนควบคุมการสร้างและ การทำงานของ
ไมโครทูบูล
2.9 ไลโซโซม (Lysosome) มีลักษณะเป็นถุงมีเยื่อหุ้ม ภายในมีโปรตีนที่ทำหน้าที่เป็นเอนไซม์(Enzyme) ให้แก่เซลล์ เอนไซม์ในไลโซโซม ทำหน้าที่ย่อยสาร
 - ไลโซโซมของอมีบา ทำหน้าที่ย่อยอาหารที่เซลล์ กินเข้าไป
 - ไลโซโซมในเม็ดเลือดขาวของสัตว์ ทำหน้าที่ย่อยเชื้อโรคหรือ สิ่งแปลกปลอมอื่น เยื่อหุ้ม ถุงไลโซโซม
 -  เยื่อหุ้มถุงไลโซโซมป้องกันมิให้สารภายในเซลล์ หลุดออกมา ย่อยๆไซโทพลาสซึม

 

img8.gif         
                                                                                        
Ukaryotic cells ได้แก่ เห็ด รา เซลล์ของพืช และสัตว์ทั่วๆไป มีขนาด 10-100 ไมโครเมตร



arrow_yellow.gif

 ส่วนประกอบของนิวเคลียส

นิวเคลียสประกอบไปด้วย

4.1 เยื่อหุ้มนิวเคลียส เป็นเนื้อเยื่อสองชั้นคล้าย ๆ ร่างแหเอน โดพลาสซึม
4.2 โครมาติน (Chromatin) มีลักษณะเป็นเส้นใยเล็ก ๆ พันกันเป็น ร่างแห เส้นใยโครมาตินประกอบด้วยโปรตีนรวมกับกรดดีออกซีไรโบนิคลีอิค (deoxyribonucleic acid) หรือเรียกว่า DNA เป็นสาร พันธุกรรม ที่ควบคุมลักษณะของสิ่งมีชีวิต เส้นใยโครมาติน มีคุณสมบัติติดสีได้ดี ทำให้เห็นนิวเคลียสได้
ชัดเจน
4.3 นิวคลีโอลัส (Nucleolus)
-เป็นส่วนหนึ่งของนิวเคลียส
-มีรูปร่างเป็นก้อน ทำหน้าที่สร้างไรโบโซม

                                                                        


                                                            carrot01_1.gif